Për një arsimim më të mirë: ikja nga “produkti i ngurtë”

Mendimi kritik dhe pajisja e nxënësve dhe studentëve me “mjete” për gjetjen e informacionit të nevojshëm, janë elementet thelbësore për evitimin e rrezikut nga stagnimi, apo nga “produktet e ngurta”. Rastet në Kosovë janë me mijëra.

Para disa ditësh, nën organizimin e “Klubit të Debatit”, në Gjakovë u mbajt një debat në lidhje me gjendjen e arsimit në qytet dhe në Kosovë. Të pranishmit, politikanë e joqeveritarë, diskutuan për këtë temë dhe nga debati dolën ide interesante. Në debat u fol edhe për efikasitetin e arsimit kosovar.

Por si të matet efikasiteti dhe si të planifikohet e ardhmja e tij? Efikasiteti i arsimit kosovar duhet të matet me aftësinë konkurruese të “prodhimeve” të shkollave tona në tregun gjithnjë e më të madh e më të hapur për Kosovën. Është pak e rëndësishme se sa të diplomuar do të nxjerrë Kosova. I rëndësishëm do të jetë fakti sa do të jenë të përgatitur ata për t’u përballur me një treg që, për dije dhe profesionalizëm, ka kërkesa gjithmonë në rritje. Sa më shumë njerëz të jenë konkurrentë në treg, aq më efikas do të llogaritet arsimi kosovar. Harroni notat për momentin!

Për këtë arsye të fuqishme, planifikuesit e arsimit kosovar duhet të mbështeten, në parim, në dy shtylla kryesore: mendimin kritik dhe pajisjen e nxënësve dhe studentëve me “mjete” për gjetjen e informacionit të nevojshëm. Te kjo e fundit, për të qenë më i qartë, mjetet nuk nënkuptojnë vetëm pajisje të caktuara teknologjike, por metoda të hulumtimit, që mundësojnë gjetjen, filtrimin dhe analizimin e informacionit të nevojshëm për ne.

Asgjë 100%

Pra, duhet planifikuar që, nxënësit, pas përfundimit të shkollimit, domosdo duhet të jenë të pajisur me mendim kritik. Mendimi kritik ka një përparësi ekzistenciale për zhvillim: pajisjen e nxënësit me një mekanizëm që e shtyn atë të mos pranojë asgjë të qenë. Asgjë si 100% të sigurt.

Për më tepër, çfarëdo që diskutohet, çfarëdo informate që merret, pa marrë para sysh a është profesionale apo akademike, nxënësit mësohen që atë ta marrin me një dozë dyshimi. Dhe është po kjo dozë dyshimi që i shtyn ata të hulumtojnë më tepër dhe të punojnë më shumë, për të dokumentuar se ajo çfarë merret si e pranueshme deri sot, nesër mund të bëhet e papranueshme.

Nxënësit në Kosovë duhet të mësohen se mund të sfidojnë çdo gjë në aspektin shkencor dhe profesional. Kolegëve të tyre në perëndim iu përsëritet ky parim pothuajse çdo ditë në mënyra të ndryshme. Të gjitha zbulimet e deridjeshme dhe ato të sotshmet bëhen duke pasur për bazë këtë parim. Ju keni zbuluar diqka sot, por ndoshta e keni gabim. Deri sa unë të provoj se ju e keni gabim, zbulimi juaj do të mbetet i pranueshëm nga bota akademike dhe profesionale.

Ku është informacioni?

Së dyti, e ardhmja e arsimit kosovar duhet të ketë për qëllim pajisjen e nxënësve me “mjete” për gjetjen e informacionit të nevojshëm. Është e thjeshtë pse: Informacioni i duhur, në kohën e globalizmit, do të thotë para dhe pushtet. Dhe sot, informacioni në dispozicion të individit është i pakufishëm. Problemi është si të vijmë te ai më shpejt e më lehtë. Për këtë, qëllimi kryesor i shkollave perëndimore është gjetja e metodave më të përshtatshme për t’i mësuar nxënësit që të arrijnë deri te informacioni të cilin ata e dëshirojnë.

Në këtë kuptim, barra e rëndë e shifrave dhe fakteve të panevojshme është eliminuar. Sepse, në momentin kur na duhen, ato ose janë të vjetra dhe të papërdorshme, ose janë shumë të lehta për t’u gjetur sa që nuk ia vlen të mbahen në mend fare. Suksesi qëndron te mënyra e gjetjes së tyre. Provoni Google-in !

Natyrisht, kjo nuk nënkupton se nuk duhet të ekzistojnë një kufi elementar i dijes për të gjithë nxënësit që kalojnë nëpër shkollat tona. Pjesë të rëndësishme të historisë, një nivel i caktuar i gjuhës dhe i matematikës, dhe në përgjithësi një nivel elementar në fushat e shkencave shoqërore dhe natyrore duhet të jetë i obligueshëm për të gjithë. Madje, një investim më i madh në fushën e shkencave natyrore do të bëhet i detyrueshëm për kosovarët në të ardhmen.

Sidoqoftë, të dy këto shtylla, mendimi kritik dhe mjetet për gjetjen e informacionit të nevojshëm, janë në shërbim të eliminimit të një rreziku për arsimin kosovar: “produktit” të ngurtë, dëmi i të cilit ka një kohë që ka filluar të ndjehet. Sistemi i arsimit kosovar nuk guxon të nxjerrë në treg njerëz dija dhe informacioni i të cilëve përfundon atë ditë kur ka përfunduar shkollimi i tyre.

Për këtë arsye, në Kosovë ne kemi sot me mijëra raste të njerëzve të diplomuar plotësisht të paaftë në profesionin e tyre. Një politolog që ka mbaruar studimet në kohën e socializmit vetqeverisës në Jugosllavinë e Titos, por që dija e tij ka mbetur aty, nuk mund të jetë konkurrent në fushën e tij sot. I njejti parim vlen, për shembull, edhe për ekonomistët. Një ekonomist, dija e të cilit ka mbetur te ekonomia socialiste, nuk mund të pretendoj të jetë i një rangu me një tjetër, i cili vazhdimisht ka investuar në ngritjen e nivelit profesional në fushën e ekonomisë së tregut. Në kohën tonë, tregu bën rangimin e të diplomuarve. Ai përcakton dhe stagnimin eventual të tyre.

Stagnimi, apo mbetja e nxënësve, te informacioni dhe dija e ditës së fundit të shkollës do të vazhdojë të jetë e dëmshme për arsimin e Kosovës. Raste që e provojnë këtë ka mijëra në Kosovë. Kjo duhet të ndryshohet. Nëse nuk bindeni, vizitoni Universitetin e Prishtinës!